Ümit Yazıcıoğlu

Şeyh Said neden isyan etmiştir?

15 Temmuz 2009 Çarşamba

Gecen yazımda bu sütunlarda özet olarak, Merhum Şeyh Said efendinin liderliğinde yürütülen 1925 Kürt ulusal ayaklanmasını dile getirmiştim. Bu konuda okuyucularımdan çok yorum aldım. Yorum yazanların birkısmı uluslararası ilişkileri iyi bilmedikleri veya ecnebi devletlerinin arşivlerinde bu konuda detaylı araştırma yapmadıkları için, hareketin ulusalarası arenadaki, ulusal yanını görmemezlikten gelmektedirler. Bazı kelime oyunlarıyla herekatın sadece dini yanını öne çıkarmak istemektedirler. Bu arkadaşların dini düşüncelerine onlarkadar benimde sayğımvar. Fakat bu insanlarımıza tavsiyem hadiseyi objektiv olarak değerlendirmeleri, eleştirileride kalpe kırmadan yapmalıdırlar.

 

Rahmetli Şeyh Said efendi Kürd halkının, kendi kadim toprakları üzerinde siyasi iktidar sahibi olması, kendi geleceğini özgürce belirlemesi için 1925 Kürt ulusal ayaklanmasının liderliğini yapmıştır. Asıl amacı bir "Kürt Devleti" kurmaktı.

 

Kırıkan köyündeki toplantı

 

6 Ocak 1925"te Şeyh Said, Kürd ileri gelenleri ile Tekman"a bağlı olan Kırıkan köyünde bir toplantı düzenler. Yapılan ilk toplantıda Cami Öztürk isimli onun Şuşarlı yakın korumalarından biriside hazır bulunmaktadır. Merhum Cami Öztürk"ü o hayattayken görme olanağım oldu. Bizlere Şeyh Said hareketini ve kendisinin bu nedenle Hınıs"ta yattığı cezeevi yıllarını anlatırdı.

 

Onun bana anlattığına göre, Rahmetli Şeyh Said efendinin o ğün Kırıkan köyünde kullandığı cümle şudur: "Bizi Türklerle birlik kılan şeriat ve hilafetti, Türkler şeriatı yok sayıp hilafeti kaldırdıklarına göre artık bizi birbirimize bağlayan hiçbir bağ kalmamıştır. Dolayısıyla bizler Kürtlerin bağımsızlık hakkını yarın hiç bir kimse ile tartışma konusu yapmayacağız. İlahi adalet, uluslararası hukuk, vicdan ve insanlık onuru da bunu emreder. Şimdi bir Kürd Devleti kurulmalıdır,"" demiş. Ama Krıkan"daki toplantıda kurmak istediği devletin idari şekliyle ilgili kesin bir görüş belirtmemiş. Dolayısıyla rahmetli Şeyh Said"in dini konumuna ve rolüne takılıp hareketin ulusal yanını görmemek “ağaçtan ormanı görmemek” olur.

 

İstiklâl Mahkemelerine gelince.

 

1925 ayaklanmasının başlamasından birkaç gün sonra dönemin Başbakanı Fethi Bey (Okyar) siyasi baskılar sonucu istifa etmek zorunda kaldı. Onun yerine İsmet Paşa (İnönü) yeni bir hükümet kurdu. Meclis, hükümete olağanüstü yetkiler tanıyan Takriri Sükûn Kanunu'nu çıkardı. Ankara ve Diyarbakır'da İstiklâl Mahkemeleri kuruldu. Kimse şimdi bana İstiklâl Mahkemeleri adil yargıladı, adil karar verdi diyemez, çünkü Şeyh Said ve arkadaşlarını mahkûm eden mahkemeleri günümüzde yasal olarak değerlendirmek bile yanlıştır.  İstiklal mahkemeleri adil karar vermemişlerdir, adil yargılama yapılmamıştır. Bu realiteyi kimse artık inkâr etmemeli. Eğer adil bir yargılama olmuş olsaydı bu insanların cenazeleri en azından ailelerine teslim edilirdi.

 

Kıyan konusuna gelince

 

Kıyam Arapça bir kelimedir. Ayağa kalkma, ayakta durma * Bir işe girişme, kalkışma, teşebbüs etme * Ayaklanma, baş kaldırma, karşı gelme * İslâm inancına göre, ölümden sonra, yeniden dirilip ayağa kalkma * (namazda) Ayakta durma anlamına gelir. Şeyh Said hareketini “kıyam"" olarak niteleyen kardeşlerimiz bu tabiri kavram düzeyinde algıladıklarını belirtmekteler. Ben bu algılamaların farkındayım. Bence 1925 ayaklanmasında Kürdi ve İslami düşünceler belirleyici rol oynamıştır. Bu nedenle ben hareketi Kıyam olarak adlandırmayı doğru bulmadım.

 

Sonuç:
1925 Ayaklanması Musul-Kerkük sorunu nedeniyle çıkarılmamıştır.  Şeyh Said liderliğinde yapılan bu İsyan bir “irtica” hareketi olmadığı gibi, bölgede çıkarları zedelenen “toprak ağaları” tarafından da çıkarılmış değildir. Şeyh Said"in amacı
bir "Kürt Devleti" kurmaktı. Merhum dar bir gözlükle dünyaya bakmamıştır. Kürdistan"da, ağa, şeyh, aydın, seyda, köylü, esnaf ve daha dorusu bütün Kürtlerin birlikte hareket etmesini örgütleyebilmiştir. Kürdistan"ın yapı taşlarını bildiği için, Alevileri de, Yezidileri de, gayri muslimleri de kardeş görmüştür.  Dolayısyla ben 1925 Ayaklanmasını Kürt ulusal kurtuluş ve bağımsızlık mücadelesinde önemli bir dönüm noktası olarak değerlendiriyorum. Kanaatimce Kürtler açısından bu ayaklanma ulusal temeldeki uyanışın önemli bir başlangıcıdır.  

 

Video için link:

http://www.youtube.com/watch?v=nRR9X102K3c&feature=related

Bu yazı toplam 10448 defa okunmuştur
TEKMAN
 // Fırat Tekman
TEKMAN(TATOS) Bölgesi Serhadın Bir Parçasıdır.Adı ..Mücadelesinde Önemli Bir Yere Sahiptir.Simdiki ERZURUM İlinin En Güneyinde Bingöl ve Varto Arasında Kalan Gelişmemiş Serhadın ve Türk
yenin En Gelişmişlik Düzeyi Az Olan Bir Coğrafyadır...
Ama 2000 li Yıllarda Bölgenin İtibarı Düşmüş Gözükmektedir.Zaten Sözünü Ettiğim Coğrafyada da Hizmetin Gelmemesinin Tk Sebebide ..l Mücadelesinde ki Yeri ve Önemidir....

Saygılar...X...
23 Temmuz 2009 Perşembe 08:57
Şeyh Sait efendi’yi astıkları ip üç kez kırıldı
 // Hüseyin Patos
Değerli Ümit Hocam,

“Şeyh Sait efendiyi asamaz, öldüremezlerdi. Şeyh Sait efendi’yi astıkları ip üç kez kırıldı. Efendi, üç kez yerden toprak alıp rüzgarlara atmak istedi, üçünde de vazgeçti. Eğer o toprağı havaya savursaydı, tüm Diyarbakır yerle bir olacak ve her canlı ölecekti. Şeyh Sait efendi; zalimlerin yanında, milletimde ölür, evleri yerle bir olur diyerek elinde ki toprağı yere bıraktı. Ancak bundan sonradır ki, onu asabildiler.”

,...
18 Temmuz 2009 Cumartesi 19:45
tc tarihinde hangi kurde iyi davranmislar...
 // seyithan
degerli arkadaslar biz yeni kurd gencligi olarak orgutlu bir sekilde calismalarimizi yapardak o zaman ozgurluge dogru dahada cabuk yaklasiriz.bakin tarihti bir tc gazetesinde baslik verecem okuyun o gunku tc dusmanligi hala devam ediyor eski dost iki halki ne hale getirdi bu cunta devleti..1930- 16 Temmuz tarihli Cumhuriyet gazetesinde "Ağrı Dağı Harekatı Bu Hafta Başlıyor" başlığı altında şöyle yazıyor: "Ağrı Dağı tepelerinde kovuklara iltica eden 1500 kadar şaki kalmıştır. Tayyarelerimiz şakiler üzerine çok şiddetli bombardıman ediyorlar. Ağrı dağı daimi olarak infilak ve ateş içinde inlemektedir. Türkün demir kartalları asilerin hesabını temizlemektedir. Eşkıyaya iltica eden köyler tamamen yakılmaktadır. Zilan harekatında imha edilenlerin sayısı 15.000 kadardır. Zilan Deresi ağzına kadar ceset dolmuştur... Bu hafta içinde Ağrı Dağı tenkil harekatına başlanacaktır. Kumandan Salih Paşa bizzat Ağrı'da tarama harekatına başlayacaktır. Bundan kurtulma imkanı tasavvur edilemez." bakin degerli kurd gencligi o gunde kurd koylerini yerle bir etmisler bu gunde hepimiz iyi biliyoruz 5 bin kurd koyu yerle bir edilmis ve 8 milyon kurd yerinden yurdundan edilmis 100 bin kurd insani cezaevlerindedir binlercesi cezaevlerinde iskenceyle oldurulmus ve yuzlerce cocuk su anda cezaevlerinde 40 bin kurd sivil oldurulmus 17548 failimechul cinayet ortada 100 den fazla kadina tecavuz edilmis baris annelerine joplarla saldiriyorlar oda yetmezmis gibi kopeklerle saldiriyorlar kameralarin karsisinda pervasizca cocuklarin kolunu kiriyorlar ve bir guvenlikcide parmak kadar cocuga olduresiye mavzerin dipcigiyle kafasini eziyor,devletin guvenlik gucleri insanlarimiza diski yediriyorlar.bu anlattiklarim gozumuzle gordugumuz olaylar su an yasanan olaylar,dusunun bundan 50.yada 70 yil oncesini neler olmus eskide iletisim yoktu baka koy birbirine 25 kilometre uzak olan koyler birbirinden haberi olmazdi dusunun o devride oldurulen insanlarin hatti hesabi yok,33 kursun olayinda suclu bulunan general bu gun oraya o katilin ismi verilmis bu gun ergenekondaki askerlerin isledigi suclara bakin daha bu gun yuksekovahaberde yayinlanan bir haberde okudum ,,,,temizoz,,,, denen askeri yetkili ne cinayetler islemis.simdi buyurun bu saatten sonra devleti sevelim nasil sevelim akli basinda bir turk kardesim ciksin beni ikna etsin.ergenekon cinayet sebekesi cahil insanlar deyil hepsi okumus ve devletin insanlarini koruyor amma neler yapmislar ve bunlar savcilar tarafindan suclu bulunuyorlar ve hapiste bir oksurukle serbes birakiliyor yemezler bu uckagitciligi biz muhakak orgutumuzle icice calismaliyiz ve bilincli orgutlu bir genclikle tum bu zorluklari asacagiz.ve onurlu serefli kurd gencligine bir cagrim olacak DTP ve diger kurd orgutlerine sim SIKI bagliligimizi dile getirmeliyiz bakin yine bir haber dustu ajanslar ben bu yaziyi yazarken DTP miletvekilleri icin fezleke hazirlaniyor dokunulmazligini kaldirmak icin.ben bu cuntaya diyorum neyi kaldirirsaniz kaldirin yeni kurd gencligi onunde elbet bir gun eyileceksiniz bir onderimiz var ve partimiz var bilincli yigit gencligimiz var bir idolojimiz var bu idolojimiz bir ruha donusmustur yok olmasi icin deyil mezrabotana hakim olmak icin gelmistir.,,,,ben seyithan 1750 lerden dedelerim botan isyanindan icanadoluya surgun edilmisler ve dusman bunu untmasin biz koklerimizle her zaman bulusuyoruz hic bir guc bizi koklerimizle koparamaz allahtan baska hic bir gucude tanimiyoruz.gerektigi yerde oluruz gerektigi yerde diriliriz.allah bu kurd gencligine gemi mangali gibi yurek vermistir. tum yuksekova ve hakkari halkina selamlar saygilar her biji kurdu kurdistan.aksarayli seyithan holandadan........
17 Temmuz 2009 Cuma 15:12