Bir buçuk milyondan fazla kilometre karelik yüzölçümü ve yüz milyona yakın nüfusu ile İran, coğrafik ve beşeriyet olarak dünyanın büyük ülkelerinden biri. Tarihsel olarak da kültürel ve etnik çeşitliğe sahip bir devlet. Birçok farklı medeniyete merkezlik yapmış muazzam bir tarihsel geçmişe sahip.

Ancak İran, demokrasi bağlamında dünyanın ilerlemiş ülkelerine nazaran geride yer almaktadır.

Bağımsız kuruluşlar tarafından yapılan pek çok araştırmaya ve veriye göre insan hakları, bireysel hak ve özgürlüklerde, siyasi ve kültürel örgütlenme özgürlüğünde, basın özgürlüğü hususunda

İran’ın karnesi kötü.

Şimdiki rejimden önce 50 yıldan fazla süren bir dönem Pehlevi hanedanlığı (ailesi) tarafından yönetilen İran 45 yılı aşkın bir süredir mevcut iktidar/rejim tarafından otoriter ve teokratik bir devlet olarak yönetilmektedir.

Önceki yönetimden muzdarip olan İran halkı 1979 devriminde şimdi yönetimde olan iktidara canhıraş bir şekilde destek vermişti. Ancak ‘Bağımsızlık ve özgürlük’ şiarlarıyla halkı önceki rejime karşı ayaklandırmayı başaran şimdiki iktidar/yönetim başa gelir gelmez (1979) önceki yönetimi aratır uygulamalara başladı.

Tarih 1979’u gösterdiğinde İran halkının devrimini çalan kurnaz ve hileci ‘siyasal islamcı’ kesim

ABD ve Fransa desteğiyle İran’ın başına getirildi. Akabinde ise, yani, 1979’dan sonra varolan kısıtlı özgürlükler, bireysel haklar, basın özgürlüğü daha da içinden çıkılmaz hale getirildi, kısıtlandı.

Bunlara paralel olarak 1979’dan beridir İran halkının protestoları, itirazları da devam etmiştir.

Ancak son yıllarda rejime karşı gerçekleşen toplumsal olaylar daha da şiddetlendi. Örneğin,haliazırdaki protestolardan önceki toplumsal olaylar bir buçuk yıl sürmüştü. Akabinde, bağımsız kuruluşlar söz konusu toplumsal olaylar sonucu binlerce kişinin öldü(rüldü)ğünü açıklamıştı.

Son olarak (28 Aralık 2025’te) başlayan protestolar da sokak çatışmaları şeklinde hala devam ediyor. Ve yine binlerce kişinin ölümünden bahsediliyor.

İran devlet güçleri dört yıl önce (Mehsa Jina Emin’nin öldürülmesinden sonra) başlayıp bir buçuk yıl süren toplumsal olayları, kanlı bir şekilde olsa da, bastırmayı başardı ancak halihazırda ülke genelinde devam eden toplumsal olaylar öncekilerden daha şiddetli ve daha kanlı bir şekilde sürüyor.

28 Aralıktan beridir İran’da internet tamamen kısıtlı. Yabancı veya alternatif medyanın, gazetecilerin ülkeye girmesi veya haber yapması yasak. Ancak İran’dan Türkiye’ye geçen bazı İranlı vatandaşlardan edinilen bilgilere göre rejim güçlerinin İran’ın Güney batısında bulunan Kırmanşah, Sine (Senendej) gibi bazı şehirlerde sokaklardan çekildiği yönünde.

Dahası, gelen haberlere, duyumlara göre ölenlerin sayısı binleri geçmiş olabilir. Yakın bir zamanda sınır kapıları kapatılabilir ve komşu ülkelere kitlesel göçler başlayabilir…

Yani İran’daki son toplumsal olaylar öncekilere benzemiyor gibi. İsyancılar her zamankinden daha kararlı ve daha örgütlü. Rejim de öyle; ancak bu sefer ‘uluslararası güçler’in İran’a müdahale etme olasılığı yüksek.

Böyle bir durumda öncellikle, rejimin iktidarı kendi rızasıyla bırakması, hükümet üyelerinin yurt dışına çıkmaları istenecek, eğer bu olmazsa zor aygıtı kullanılarak İran’a müdahale edilecek.

Müdahaleden bahsetmişken merak edilen bir soru olabilir: ‘Müdahale için ne bekleniyor?’ Bu sorunun birçok cevabı olabilir ancak ilk akla geleni yazayım: Batılı ülkeler ‘kurtarıcı’ olarakmüdahale etmek için daha fazla ölüm bekliyor. Müdahaleye gerekçe gösterebilmek için onbinlerce ölüm!

Son not olarak; Bumerangın son ayağı İran olmayabilir ancak 15 yıldır Suriye’de cereyan eden süreç İran’a müdahale için bir ortam hazırlama veya provaydı denilebilir! İran’dan sonra sıranın kimde olacağını ise, zaman gösterecek.