2026’nın başlalarındaki sürpriz olmayan, İsrail saldırısından beri İran ABD/İsrail arasındaki düşük yoğunluklu savaş bir muamma halini almış durumda. Savaş var mı, yok mu, sürüyor mu, sürmüyor mu, sürüyorsa nasıl bir savaştır, ne zamana kadar sürecek belli değil.

Karşılıklı övünmeler, sataşmalar ve tehditler haricinde bir dezenformasyon veya bir bilgi karmaşası yaşanmakta. Bunda tarafların doğru bilgi vermemeleri birincil neden; ancak yerel medyaların taraflı ve yetersiz yayınları da durumu daha da karmaşıklaştırmakta ve yaşananların doğru anlamda algılanmasını zorlaştırmaktadır. Özellikle Türk ana akım veya İran devlet medyası…

İran karşıtı veya ‘Batı’nın ana akım medyasına göre, ABD/İsrail İran’ı mahvetti. Memlekette yıkılmadık yer bırakmadı. Türk ana akım ve İran devlet medyasına göre ise, İran ABD/İsrail’i ve Arap ülkelerini darmadağın etti. Oralarda taş üstünde taş bırakmadı.

Çoğu zaman İran’a gidip geliyorum. Bir yandan hayat gürül gürül akıyor öte yandan elbette İran’ın askeri noktaları, bazı altyapı hedefleri yok ediliyor. Başka bir deyişle, İran’da güvenlik sistemi zarar görmüş, askeri karargahlar, üssler, bölgeler ve savunma ile ilgili alt yapı tahminlerin üzerinde tahrip edilmiş. Asker okullarda, hastanelerde, sivil yerleşim yerlerinde barınıyor.

İran’ın elinde savaş ekipmanı veya mühimmatı ne var, ne yok kimse bilmiyor. Kimi uzmana göre kala kala yerin altında saklanmış füze rampaları kalmış. Ancak bu savaş (bir önceki yazımda belirtiğim gibi) İran’ın kolay lokma olmadığını gösterdi. Başka bir deyişle İran’ın 40 yıldan fazla süredir bu savaşa hazırlandığı ortaya çıktı.

Bununla beraber, İran’da durum kötüden öte. İran halkı perişan halde. Ekonomik sıkıntılar halkı bezdirmiş durumda. İran’daki Rejim ‘İsrail veya ABD ajanı’ diyerek muhalifleri, farklı düşünenleri birer birer vinçlere asarak idam ediyor. Israil veya ABD her ne kadar İran askeri noktaları vuruyorsa İran rejimi de o kadar muhaliflere, gücünün yettiği kesimlere veya bazı komşulara füze fırlatıyor.

Mehsa Jina Emini’nin öldürülmesiyle (2022) başlayan toplumsal olaylar rejimin bazı konularda (başını örtme, kadınlar üzerindeki) baskısı gevşedi ancak siyasi gruplar, farklı düşünceler, bireysel özgürlükler, basın üzerindeki baskılar artarak devam ediyor. Rejim tedirgin ve hazırlıklı ancak toplum daha da tedirgin ve ‘ne olacağı varsa olsun’ havasında.

Birbirini mahvetme meselesine tekrar gelirsek; ABD ve İsrail’in ‘İran’ı birkaç günde dize getiririm’ söylemi de pek tutmuyor gibi. Askeri noktaları, savaş altyapısını vurabilir, üst kademeyi öldürebilir ve ekonomik alt yapıyı çökertebilirsin ancak 1.650.000 yüzölçümüne sahip 90 milyonluk farklı etnisitelerden oluşan bir nüfusu ne yapacaksın, nasıl yöneteceksin? Irak, Libya, Suriye örneklerinin durumu ortada. Dikkat edilirse bu ülkelerin üçünün toplamı İran’ın yarısı kadar değil. İran nüfus ve coğrafi olarak çok büyük bir ülke.

Bunun yanısıra, İran’ın bölge üzerinde tahminlerin üzerinde tarihsel, siyasi ve kültürel bir etkisi var.

Kuzeyinde bulunan Orta Asya devletlerinden Suriye’ye, Irak’a, Yemen’e kadar… Dolayısıyla, İran’a karşı yürütülecek cephesel veya topyekun bir savaşın etkisi küresel düzeyde olacaktır.

Trump’un düşmesiyle ABD’nin Ortadoğu politikası değişmezse uzun, belirsiz ve kuralsız bir savaş ABD/İsrail’i bekliyor olacak. Ve görünüşe göre, İran’ı çökertmek Ukranya’yı Rusya’ya karşı ‘koçbaşı’ yapmak kadar kolay olmayabilir.

Komşuda pişer bize de düşer!

ABD/İsrail’in İran’a karşı başlatmış olduğu savaşta Türkiye’nin ABD/İsrail ittifakında yer aldığı sır değil. Yetkililer, ‘İran’a karşı açılan savaşın tarafı değiliz’ gibi açıklamalar yapsa da Türkiye’nin Batı Bloku ile anlaşmaya vardığını kör, sağır biliyor. Türkiye’nin bunu Suriye Kürtlerinin ve kısmen de Irak kürletinin bulundukları ülkelere (Türkiye’nin istediği gibi) entegre edilmesi olduğu da sır değil. Kimi kaynaklara göre, İran düştükten sonra Türkiye’nin İran Kürtlerinin de İran’da kurulacak merkezi hükümete entegre edilme şartını masaya koymuştur.

Ancak evdeki hesap pazara uymayabilir! İran savaşının sonuçları bölge devletlerini de derinden etkileyeceği aşikar. En azından bünyesinde benzer etnik unsurları barındıran Türkiye gibi… Dikkat edilirse İran’da en az yedi etnik bölge bulunmaktadır. Ve bu etnik unsurlar Irak’ta bulunan beş milyon, Suriye’de bulunan üç milyon Kürt veya binlerle sayılabilecek Türkmen, Hristiyan etnisiteler gibi değil. Örnek olarak, İran’daki Kürt nüfusu 20 milyonu aşmaktadır.

Bilindiği üzere, İran savaşı bölge ülkelerini alarma geçirmiş durumda. Bölge ülkeleri İran’ın başına gelecekleri yaşamak istemiyor. Dolayısıyla çeşitli savunma ve ittifak arayışları devam etmektedir.

Örnek olarak Türkiye, Pakistan gibi Sünni Blok devletlerin Mekke ve Bedir antlaşmalarına gitmesi gösterilebilir. Mekke antlaşması Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında İsrail’e karşı kurulan ittifaktır. Bu anlaşmaya göre, her kim saldırıya uğrarsa bu üç ülkeye saldırı yapılmış gibi sayılcak ve ortak savunmaya gidilecektir. Bedir ittifakı ise, daha kapsamlı bir ittifaktır. Buna göre teknoloji Türkiye’den, sermaye Katar’dan, iş gücü ise Endonezya ve Pakistan’dan olmak üzere silah üretme üzerine yapılan bir ittifak antlaşmasıdır.

Ancak iç meselelerini halletmeden, komşularının da sorunlarını halı altına süpürmeye yönelik çabalar boşa çıkacaktır.

Dolayısıyla, İran’ın tenceresinde pişen komşulara da düşecektir.