Yüksekovalı araştırmacı, uluslararası kongrede Kürtçe üzerine yapay zekâ destekli çalışma sundu

Hakkâri’de düzenlenen 2. Uluslararası Mezopotamya Bilimsel Araştırmalar Kongresi’nde araştırmasını sunan yüksek lisans öğrencisi Şükrü Evran, yapay zekâ destekli kendi yazılımıyla Kurmanci ve Zazaki dillerindeki 457 bin 225 sözcüğü analiz etti. Evran, yapay zekâ alanındaki akademik birikimini Kürt dili ve filolojisi çalışmalarına aktardığını söyledi.

Hakkâri Üniversitesi ev sahipliğinde 5-7 Kasım 2026 tarihlerinde gerçekleştirilen 2. Uluslararası Mezopotamya Bilimsel Araştırmalar Kongresi’nde, Kürtçenin dijital çağdaki gelişimi ve sözcük üretme kapasitesine yönelik bir araştırma sunuldu. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yaşayan Diller Enstitüsü Kürt Dili ve Kültürü Anabilim Dalı yüksek lisans öğrencisi Şükrü Evran, Kurmanci ve Zazaki dillerindeki sözcük inovasyonunu yapay zekâ destekli yöntemlerle incelediği çalışmasını kongre katılımcılarıyla paylaştı.

Araştırmanın hazırlık sürecini anlatan Evran, daha önce Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi’nde yapay zekâ ve robotik alanında yüksek lisans eğitimini tamamladığını, bu yıl ise Kürt Dili ve Kültürü alanında yüksek lisans eğitimine başladığını belirtti. İki farklı akademik alanı bir araya getirdiğini ifade eden Evran, “Yapay zekâ alanında yüksek lisans yaparken edindiğim bilgi ve becerileri Kürt dili ve filolojisi alanında kullanmaya başladım. Özellikle teknolojinin dil araştırmalarında nasıl değerlendirilebileceği üzerine çalışıyorum. Hazırladığım bu araştırmada da kendi geliştirdiğim yazılımı kullandım. Amacım, yapay zekânın sunduğu imkânlardan yararlanarak Kurmanci ve Zazaki dillerinin sözcük yapısını daha kapsamlı biçimde incelemekti” dedi.

457 bin 225 sözcük üzerinden araştırma

Araştırma kapsamında Kurmanci ve Zazaki dillerinde yayımlanan haber metinlerini taradığını belirten Evran, iki dil için ayrı veri havuzları oluşturduğunu söyledi. Evran, “Kurmanci dilinde yayımlanan haber sitelerinden 237 kayıt ve 302 bin 830 sözcük elde ettim. Zazaki dilinde ise 485 kayıt üzerinden 154 bin 395 sözcüğü incelemeye aldım. Böylece toplam 722 kayıt ve 457 bin 225 sözcükten oluşan bir veri havuzu oluşturdum. Bu verileri geliştirdiğim yazılım aracılığıyla analiz ettim” dedi.

Çalışmada özellikle dijitalleşmeyle birlikte ortaya çıkan yeni kavramların Kürtçede nasıl karşılandığına odaklandığını belirten Evran, bilgisayar, proje ve internet sitesi gibi kavramların Kurmanci ve Zazaki dillerindeki kullanımlarını incelediğini ifade etti. Araştırmanın yalnızca yeni sözcüklerin belirlenmesiyle sınırlı olmadığını vurgulayan Evran, sözcüklerin dilin kendi yapısına nasıl uyarlandığını da araştırdığını kaydetti. Bu kapsamda ekler, iyelik ilişkileri ve yardımcı fiiller aracılığıyla oluşturulan dilsel yapıların üzerinde durdu.

mmBERT modeliyle sözcüklerin anlam ilişkileri incelendi

Araştırmasında yapay zekâ modellerinden de yararlandığını aktaran Evran, mmBERT modeliyle Kurmanci ve Zazaki sözcüklerinin farklı bağlamlardaki anlam ilişkilerini analiz ettiğini söyledi. Evran, “Her iki dil için 100’er aday biçim belirledim. Bu biçimleri farklı bağlamlarda değerlendirerek sözcüklerin cümle içerisindeki anlam yakınlıklarını ve birbirleriyle olan ilişkilerini inceledim. Kurmanci aday biçimlerinde ortalama benzerlik skoru 0,8422, Zazaki aday biçimlerinde ise 0,8539 olarak hesaplandı” ifadelerini kullandı.

Çalışmada PCA (Temel Bileşen Analizi) ve kosinüs benzerliği yöntemlerini de kullandığını belirten Evran, bu yöntemlerle sözcüklerin anlamsal dağılımlarını ve dil içerisindeki ilişkilerini değerlendirdiğini dile getirdi.

Araştırmanın temel hedeflerinden birinin Kurmanci ve Zazaki dillerinin değişen dünyaya uyum sağlama kapasitesini bilimsel verilerle incelemek olduğunu belirten Evran, “Dijital çağda sürekli yeni kavramlar ortaya çıkıyor. Her dil gibi Kürtçenin de bu kavramları karşılama, kendi sözcüklerini üretme ve mevcut dil yapısı içerisinde kullanma kapasitesi bulunuyor. Araştırmamda Kurmanci ve Zazaki dillerinin bu süreçte nasıl bir gelişim gösterdiğini incelemek istedim. Elde ettiğim veriler, her iki dilin de yeni kavramları kendi dilbilgisel yapıları içerisinde karşılayabildiğini gösteriyor” diye konuştu.

Kürtçenin dijital ortamlardaki kullanımının ve bilimsel yöntemlerle incelenmesinin önemine dikkat çeken Evran, yapay zekâ teknolojilerinin dil araştırmalarında daha fazla kullanılmasının yeni çalışmaların önünü açabileceğini belirtti.