Bugün Yüksekova’da yaşadığımız ama nedense pek fazla gündeme getirmediğimiz bir sorundan söz etmek istiyorum: Şehir içi ulaşım.
Şehrimizin konuşulması gereken çok meselesi var. İşsizlik, geçim sıkıntısı, altyapı sorunları derken günlük hayatımızı doğrudan etkileyen bazı sorunları da çoğu zaman görmezden geliyoruz. Oysa ulaşım, her gün yüzlerce insanın yaşadığı ortak bir problem. Sabah işe gitmek isteyen de öğrenci de hastaneye yetişmeye çalışan da aynı sıkıntıyla karşılaşıyor.
Yüksekova’da sabah mesaiye yetişmek için evden neredeyse bir saat önce çıkmak zorunda kalan insanlar var. Bunun sebebi yolun uzaklığı değil, dolmuşun ne zaman geleceğini bilememek. Bazen işlek bir güzergâhta bile 15-20 dakika dolmuş bekliyorsunuz. Dolmuş geliyor, ancak bu kez de yeterli yolcu sayısına ulaşması bekleniyor. Yani vatandaşın gideceği yer belli ama ne zaman gideceği belli değil.
Üstelik büyük bir şehirden bahsetmiyoruz. Yüksekova’nın nüfusu ve günlük hareketliliği belli. Buna rağmen şehir içi ulaşımda yaşanan bu düzensizlik insanları ciddi anlamda yoruyor.
Bir başka mesele de çalışma saatleri. Dolmuşların büyük ölçüde sabah 08.00 ile akşam 19.00 arasında hizmet vermesi, bu saatlerin dışında ulaşım ihtiyacı olan vatandaşları zor durumda bırakıyor. Akşam işten geç çıkan ne yapacak? Hastanede işi uzayan, acil bir işi için dışarı çıkması gereken ya da akşam bir yere gitmek isteyen vatandaş nasıl ulaşım sağlayacak? Herkesin hayatı dolmuşların çalışma saatlerine göre mi şekillenecek?
Ulaşım meselesine biraz da ekonomik açıdan bakmak gerekiyor. Bir vatandaşın her gün işe gidebilmek için yolda fazladan yarım saat ya da bir saat kaybetmesi yalnızca kişisel bir zaman kaybı değildir. Bu durum çalışma hayatını, günlük verimliliği ve ilçenin ekonomik hareketliliğini de etkiler. Bir şehirde ulaşım ne kadar düzensizse insanların günlük işlerini planlaması da o kadar zorlaşır. Dolayısıyla toplu taşıma meselesini yalnızca yolcu ve şoför arasındaki bir sorun olarak değerlendirmek eksik kalır.
Burada şoför esnafını da tamamen göz ardı etmek istemiyorum. Akaryakıt fiyatları ortada, araçların bakım masrafları ortada. Onların da geçim derdi var. Ancak vatandaş açısından bakıldığında ortaya başka bir tablo çıkıyor. Ulaşım ücretleri artıyor, buna rağmen hizmette aynı iyileşmeyi göremiyoruz. İnsan hem daha fazla para ödüyor hem de dakikalarca bekliyor. Üstelik bu duruma itiraz ettiğinde bazen “Beğenmiyorsan binme” gibi sözlerle karşılaşabiliyor.
Aslında burada çözülmesi gereken bir denge sorunu var. Bir tarafta artan işletme maliyetleriyle ayakta kalmaya çalışan şoför esnafı, diğer tarafta ödediği ücret karşılığında düzenli bir hizmet bekleyen vatandaş bulunuyor. Bu iki tarafı karşı karşıya getirmek yerine, ikisinin de hakkını koruyacak bir ulaşım düzeni oluşturulması gerekiyor. Çünkü bir hizmetin sürdürülebilir olması kadar, o hizmetten yararlanan insanlara karşı sorumluluklarının yerine getirilmesi de önemli.
Bence bu sorunun çözümünü yalnızca şoförlerden beklemek de doğru değil. Belediye ve ilgili kurumların bu konuda daha fazla sorumluluk alması gerekiyor. Dolmuşların belirli hareket saatleri olsa, sefer aralıkları denetlense, sabah erken ve akşam geç saatlerde ulaşım ihtiyacı dikkate alınsa bugün yaşanan sıkıntıların önemli bir kısmı azalabilir.
Bunlar çok büyük yatırımlar gerektiren, yapılması imkânsız işler değil. Öncelikle mevcut ulaşım düzeninin gözden geçirilmesi ve vatandaşın şikâyetlerinin gerçekten dikkate alınması gerekiyor.
Bir de ulaşımın yerel ekonomi üzerindeki etkisini düşünmek lazım. İnsanların bir yere rahatça ulaşabilmesi yalnızca ev ile iş yeri arasındaki meselenin çözülmesi anlamına gelmiyor. Esnafın müşteriyle buluşmasını, öğrencinin eğitimine devam etmesini, insanların günlük ihtiyaçlarını karşılamasını da kolaylaştırıyor. Düzenli ulaşımın olmadığı bir yerde ekonomik ve sosyal hayatın da bundan etkilenmemesi mümkün değil.
Yüksekova’da ulaşım sorunu sadece dolmuş bekleyen birkaç kişinin şikâyeti olarak görülmemeli. Bu mesele öğrenciyi de çalışanı da hastayı da esnafı da etkiliyor. Her gün aynı sıkıntıyı yaşayan insanların artık bu konuda bir düzenleme beklemesi son derece doğal.
Biz kimseden büyükşehirlerdeki ulaşım imkânlarını istemiyoruz. Yaşadığımız ilçenin şartlarına uygun, belli bir düzeni olan ve denetlenen bir toplu taşıma hizmeti istiyoruz.
Bir vatandaşın sabah işe yetişebilmek için bir saat önceden evden çıkmak zorunda kalması normal kabul edilmemeli. Çünkü ulaşım yalnızca bir yerden başka bir yere gitmek değildir; insanların zamanını, çalışma hayatını ve ekonomik faaliyetlerini doğrudan etkileyen bir hizmettir.
Yüksekova’da bu sorun artık yalnızca konuşulup geçiştirilecek bir mesele olmaktan çıkarılmalı. İlgili kurumların vatandaşın sesini duymasını ve bu konuda somut adımlar atmasını bekliyoruz.