Mücteba Hüseyni Hamaney, 8 Eylül 1969’da İran’ın Mashhad kentinde dünyaya geldi. İran’ın 28 Şubat 2026’da ABD ve İsrail saldırılarında hayatını kaybeden ikinci dini lideri Ali Hamaney’in ikinci oğludur.
Ailesinin kökeninin Azeri olduğu bilinen Hamaney, ilk eğitimini tamamladıktan sonra ilahiyat alanına yöneldi. Dini eğitimine babası Ali Hamaney’in yanı sıra dönemin önemli din âlimlerinden Mahmoud Hashemi Shahroudi’den aldığı derslerle başladı.
Askerlik ve İran-Irak savaşı deneyimi
Mücteba Hamaney, 1987–1988 yılları arasında Iran–Iraq savaşı sırasında cephede görev yaptı. Bu dönem, onun İran ordusu ve özellikle Devrim Muhafızları içindeki ilişkilerini güçlendiren bir süreç olarak değerlendiriliyor.
Savaş yıllarında kurduğu bağlantıların, ilerleyen yıllarda askeri ve güvenlik çevreleri üzerindeki etkisinin temelini oluşturduğu ifade ediliyor.
Dini eğitim ve Kum dönemi
1999 yılında dini eğitimini ilerletmek amacıyla Şii dünyasının önemli ilim merkezlerinden biri olan Qom kentine giden Hamaney, burada birçok tanınmış din adamının öğrencisi oldu.
Hamaney, Muhammed Taki Misbah-Yezdi, Lütfullah Safi Gülpaygani ve Muhammed Bağır Harazi gibi din âlimlerinden ders aldı. Babasının aksine liderlik öncesinde “Büyük Ayetullah” statüsünde olmaması zaman zaman tartışma konusu olsa da Kum’daki dini medreselerde ders vermeyi sürdürdü.
Siyasi etkisi ve bölgesel rolü
2000’li yılların başından itibaren Mücteba Hamaney’in İran siyasetindeki etkisi daha görünür hale geldi. Özellikle 2005 ve 2009 seçimlerinde dönemin cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinejad'ı güçlü şekilde desteklediği biliniyor.
2009’daki "Yeşil Hareket" protestolarının bastırılmasında paramiliter Besic milislerinin kontrolünü bizzat elinde tuttuğu ileri sürüldü.
Resmî bir görevi olmamasına rağmen, Kudüs Gücü aracılığıyla Hizbullah, Hamas ve bölgedeki milis grupların finansmanı ve operasyonel kararlarında babası adına yetki kullandığı belirtilmektedir.
Yaptırımlar ve uluslararası ilişkiler
2019 yılında ABD Hazine Bakanlığı, Mücteba Hamaney’i yaptırım listesine dahil etti. Washington yönetimi, kararın gerekçesi olarak Hamaney’in babası adına hareket etmesi, bölgesel faaliyetlerde rol oynaması ve insan hakları ihlallerine destek verdiği iddialarını gösterdi.
Dini liderlik ve yeni dönem
Uzun yıllardır babasının en güçlü olası halefi olarak görülen Mücteba Hamaney’in adı, özellikle İran Cumhurbaşkanı Ebrahim Raisi’nin 2024’te hayatını kaybetmesinin ardından daha sık dile getirilmeye başladı.
Babası Ali Hamaney’in 28 Şubat 2026’da düzenlenen hava saldırısında ölmesinin ardından, İran’ın dini liderini seçme yetkisine sahip olan Uzmanlar Meclisi tarafından ülkenin üçüncü dini lideri olarak seçildi.
Mücteba Hamaney, askeri çevreler ile dini-muhafazakârlar üzerindeki etkisiyle İran’da yeni dönemin en belirleyici isimlerinden biri olarak görülüyor.