Omer Dilsoz

Edebiyateke çawa?

06 Ocak 2015 Salı 15:18

Herçend xelkê ji mêj ve ye ev pirs kevin kiribe û li gorî ta û çiqan dabeş kiribe jî, di vê çarçoveyê de, pirsa “gelo edebiyat bo civakê; an edebiyat bo edebiyatê?” hê jî pirseke hilawîstî ye. Hê jî, herdu bîrûboçûn li ser ya xwe dienirin û li gorî pencereya xwe şîrove û nirxandinan lê dikin.

Jixwe ma ne ev karê dahênan û afirandinê ango edebiyat bi xwe jî, hinekî “şîrove” ye; Şîroveya nivîskaran a ser jiyanê…

Li gorî min, berî mirov li bersiva van pirsên cot; a rastî yek pirsa dualî, duserî bigere divê em pirseke dî bikin: Ji bo çi?

Ji bo çi “edebiyat” mecbûr e an paleyê civakê; jêrbendên wê: Îde, raman, bîrewerî an jî paleyê “çemkekê” be? Aya mebest, xwe afirandinek e, an cihbicihkirina hin termîn û telşan e ku mane hilawîstî?!

Berî em bikevin pey siya vê pirsê, divê em bêjin ku berî tiştî edebiyat peyva mirovan e; bi peyvê afirandina xiyalê, dawerivandina nimûneyên jiyanê ne ku hiş û bîrekî civakî jê tête meydanê. Wê demê em bi bistehî dikarin bibêjin ku hemû dahênanên mirovan -ji rexekî ve- dawiya dawîn ji bo mirovan in. Mirov dawiya dawîn paleyê mirovan e û civak jî ji pirbûna mirovan pêk tên.

Di vê biyavê de, berî her tiştî edebiyat kar û xizmeteke mirovîn e û her li ser kîjan binemayê xwe deyne û rehên xwe daçikîne jî, dawiya dawîn; muxatabê wê mirov in û armanca wê ew e ku xwe bigihîne mirovan û hebûna xwe li hiş û bîra wan bide pejirandin.

Çawa ku di dem û heyamên dûvdirêj, qonaxên dîrokê de, her pêl û ekol wek bertek û nerazîbûna pêla li mazatê hêdî hêdî ji hal derketî, derketiye, her weha, pileya ku qonaxên van pirsên jorî dane peydakirin jî, her di encama pêdivî û nerazîbûna ya li pêşiya xwe hatiye pêş. Ango kengî edebiyat zêde mubalexe û romantîzm vegirtiye, rasteqînî û serrasteqînî jî bi ser de hatiye; daxwaza dûvçûna bêsînor her ku zor daye hest û hişê mirovan, pesta afîneriyê hatiye pêş û modernizm û postmodernîzma ku dê pêla pêş xwe pêpes bikira, wek pêdivî xwe çespandiye. Lê her çi be, dawiyê, bang û hawara edebiyatê her hiş û dilê mirovan bûye.

Vêca li taxa me kurdan, pirsa edebiyatê, pirseke zêde serêş e. Zêde giran e. Çawa ku wek hiş û bîr civak di kaosa xwenasînê de ye, ev kelk û giranî bi carekê de bi ser vî baskî de dişkê û pirs û pirsyara edebiyatê, ji pirs û pirsyareke edebiyatî derdikeve û dibe pirs û pirsyareke hebûnê; hebûna nasnav û aydiyetekê.

Ji bo vê jî, ez ê bi çend pirsan ku piranî di kombûn û civatên edebiyatî de dost û heval serê xwe pê diêşînin, li vê derê araste bikim:

Yek ji van pirsan ku tim tê ber min, -“Mamoste, ez kurdekî ciwan im, ji nifşê du hezaran û pêlel im, xema salên 90î ji min re çi; edebiyata we wî nifşî me difetisîne, em li pey tiştên nû ne!”

De îja were û ji navê derê; -Gelo çi zû têr bûn; ma te çi xwend û çi dît? Ma çi heye li meydanê?

Gelo pêdiviyên edebiyatê; sparîş û daxwaza xwêneran a bêdawî, beramberî wê, edebiyat û bi giştî zimanekî di meydana nivîsandinê de conega!.. ma dikare dabêne vê xetê û vî nîrî ragire?

-Pirsek min bo xwêneran, -Tu li çi digerî? Heman pirs bo nivîskaran jî çimkî nivîskar heman demê xwêner e jî, -Nexwe tu li çi digerî?

Bi ya min, ligel van hemûyan, pirsa herî girîng ku divê nûser û xwêner li pey biçin –Em ê çawa nikaribin bi hev re peyva vî zimanî ya ser axê, ya keldûmana giyanê vê civakê, giyanê vê dewr û dewranê, vê kawdan û hilperanê ji bin xirbe û kavilên kambaxbûyî derînin û peyva kurdî bilind bikin; Ji bîr neçe ku bilindbûna edebiyata kurdî jî bi ser bilindbûna peyva kurdî ye.

Ez ê peyvê necûm; bo dûmahîkê vê li gotina xwe zêde bikim: Heyrana we me, nebêjin tu çima salên 90, şer û trajediyên Kurdistanê dinivîsî, bêjin; erê ger dê binivîsî çê binivîse, heqê wê bidê! Divê em vê pirsê ji hevdu bikin: Binivîsin, her tiştî; binivîsin her deng û rengî, lê ligel nivîsê jî heqê wê bidinê!...

       

 

  

 

 

 

Bu yazı toplam 4700 defa okunmuştur
weje
 // erdal bager
dema dı kesayetiya mırovi de hınek tışt wında bun dı ware hestiyariye de kes dıbe ku qeyreneke biji lewre avabona hesten mırovı ne wek dest çav pıyen mirovi jixweber naderen hole hest bı pekhatiya sed hezar salan ya mirovahiye ye dı nava dem o wari de bi mırovi ve çedibin ango hest ne diyariyek EZDA ye lwema dema mırov hınek tıştan durket ev tışt wek baweri u hwd dıwe cıhe mırov dagir bike jibo me kurdan a heri guncav weje ye lewre hezar salan kurdan bı weje ya devki maniviyata xwe terkırıye bı weje mırov dıkare...
07 Ocak 2015 Çarşamba 12:39
weje
 // erdal bager
dema dı kesayetiya mırovi de hınek tışt wında bun dı ware hestiyariye de kes dıbe ku qeyreneke biji lewre avabona hesten mırovı ne wek dest çav pıyen mirovi jixweber naderen hole hest bı pekhatiya sed hezar salan ya mirovahiye ye dı nava dem o wari de bi mırovi ve çedibin ango hest ne diyariyek EZDA ye lwema dema mırov hınek tıştan durket ev tışt wek baweri u hwd dıwe cıhe mırov dagir bike jibo me kurdan a heri guncav weje ye lewre hezar salan kurdan bı weje ya devki maniviyata xwe terkırıye bı weje mırov dıkare...
07 Ocak 2015 Çarşamba 12:39